Decjusza i Kopernika traktaty o monecie
Mniej więcej w tym samym czasie propozycję reformy monetarnej przedstawili Just Decjusz oraz Mikołaj Kopernik. Traktaty Decjusz i Kopernika były przedmiotem dyskusji na sejmie piotrkowskim w 1526 roku, w której wyniku wybrano projekt Decjusza. Reforma polskiej monety została przeprowadzona w latach 1526-1528. Wprowadzono wówczas nowy nominał - grosz - oraz jego wielokrotności (trojaki, szóstaki), a także monety złote: dukaty.
Spis treści
Just Ludwik Decjusz (1485-1545)
Just Ludwik Decjusz w szczególny sposób zapisał się w historii Krakowa, do którego przybył w 1508 roku. Początkowow związał się z Jakubem Bonerem (XXXXX), królewskim bankierem i zarządcą żup solnych w Wieliczce. Był jego protegowanym i sekretarzem. Dzięki swoim zdolnościom dyplomatycznym i licznym talentom zyskał zaufanie Zygmunta I Starego (1507-1548) i wkrótce stał się wpływową postacią na dworze. Został sekretarzem i doradcą króla. Pełnił też funkcję zwierzchnika mennic koronnych. Brał udział w pracach nad reformą monetarną, którą przeprowadzono w latach 1526-1528. Projekt reformy przedstawił w traktacie “De monetae cussione ratio” (Traktat o biciu monety).
Traktat o biciu monety
“De monetae cussione ratio” (Traktat o biciu monety) powstał pod koniec 1525 roku. Decjusz podkreślił w nim, że w obiegu pozostaje aż 17 różnych rodzajów monet - słabych, cienkich, fałszywych, co było niekorzystne dla handlu, społeczeństwa i króla. W traktacie przedstawił założenia reformy systemu monetarnego, który będzie oparty na czterech nominałach: denarze, ternarze (równym 3 denarom), półgroszu (3 ternary, 9 denarów) i groszu (2 półgrosze, 6 ternarów, 18 denarów). Decjusz uważał, że władca może czerpać zyski z bicia pieniędzy, czyli że wartość srebra zawartego w monecie może być niższa od jej wartości nominalnej. W związku z tym określił próbę srebra dla każdego nominału dzięki dokładnemu wyliczeniu zysku, jako można uzyskać z bicia monet o tym nominale. Proponował też przebicie dotychczasowej monety na nową bez zmiany stopu.
Mikołaj Kopernik (1473-1543)
Mikołaj Kopernik to uczony, który bez wątpienia zasługuje na miano człowieka renesansu. Oprócz astronomii zajmował się matematyką, prawem, strategią wojskową, a także ekonomią. Jego dzieło “De revolutionibus orbitum coelestium” (O obrotach sfer niebieskich), przedstawiające heliocentryczną wersję Wszechświata, wywołało rewolucję naukową zwaną przewrotem kopernikańskim. Kopernik był także urzędnikiem. Jako wieloletni administrator kapituły warmińskiej miał bezpośredni kontakt z zagadnieniami gospodarczymi. Praktycznym problemem, z którym się mierzył, było funkcjonowanie rozmaitych systemów monetarnych - w obiegu znajdowały się bowiem monety krzyżackie, polskie, litewskie i śląskie o różnej wartości. Efektem jego obserwacji, analiz i przemysleń był traktat pt. “Monetae cudendae ratio” (Rozprawa o urządzeniu monety), w którym zaprezentował swoje podejście do kwestii pieniądza.
Rozprawa o urządzeniu monety
W traktacie “Monetae cudendae ratio” (Rozprawa o urządzeniu monety), którego ostateczna wersja powstała w 1528 roku, Kopernik przedstawil swoje poglądy na temat pieniądza. Uważał, że wprowadzając nowe monety, stare należy wycofać. Nieodpowiednie jest - według Kopernika - wprowadzać monetę nową i dobrą, kiedy w obiegu pozostaje nadal stara gorsza. W takiej sytuacji, jeśli w obiegu jest jednocześnie dobry i zły pieniądz, to ten zły wypiera dobry. Dzieje się tak, gdyż ludzie przechowują wartościowy pieniądz, a w obiegu pozostaje jedynie ten gorszy, którego wszyscy starają się szybko pozbyć. Sformułowana wówczas zasada działa do dzisiaj i znana jest jako prawo Kopernika-Greshama. Kopernik postulował ustanowienie jednej mennicy, bijącej monety o stałej wartości w ograniczonej liczbie. Przestrzegał przed nadmierną podażą pieniądza oraz sprzeciwiał się czerpaniu dochodów z wybijania monety.